سیکلوهگزان صنعتی (Cyclohexane)

سیکلوهگزان صنعتی (Cyclohexane) با فرمول C₆H₁₂ هیدروکربن حلقوی اشباع، مایعی بی‌رنگ و بسیار فرّار با نقطه‌ی جوش حدود ۸۱ درجه‌ی سانتی‌گراد است. بیشترین مصرف جهانی آن به‌عنوان ماده‌ی اولیه‌ی تولید سیکلوهگزانون و آدیپیک اسید است که پیش‌ماده‌های نایلون ۶ و نایلون ۶۶ به شمار می‌روند. سیکلوهگزان همچنین حلال غیرقطبی مناسبی برای لاستیک، رزین‌ها، رنگ‌ها و چسب‌هاست و به دلیل سمّیت کمتر، در بسیاری از کاربردها جایگزین بنزن شده است.

کاربردهای سیکلوهگزان صنعتی

• پلیمر: ماده‌ی اولیه‌ی سیکلوهگزانون، کاپرولاکتام و آدیپیک اسید برای تولید نایلون.
• لاستیک و چسب: حلال لاستیک طبیعی و مصنوعی و چسب‌های پایه‌حلال.
• رنگ و پوشش: حلال و رقیق‌کننده در رنگ‌ها، لاک‌ها و رزین‌ها.
• استخراج: حلال استخراج روغن‌ها و ترکیبات غیرقطبی.
• نفت و گاز: جزء برخی حلال‌های صنعتی و سوخت‌های ویژه.

روش استفاده و آماده‌سازی سیکلوهگزان صنعتی

• سیکلوهگزان را فقط در محیط دارای تهویه و دور از هرگونه منبع اشتعال مصرف کنید.
• ظروف و تجهیزات را برای جلوگیری از الکتریسیته‌ی ساکن به زمین متصل کنید.
• در فرمول‌ها، سرعت تبخیر بالای آن را در زمان خشک شدن و کار با محصول در نظر بگیرید.

نکات مصرف سیکلوهگزان صنعتی

• بسیار فرّار است و بخار آن از هوا سنگین‌تر است و در سطوح پایین تجمع می‌یابد.
• با بیشتر حلال‌های آلی امتزاج‌پذیر است، اما در آب حل نمی‌شود.
• لاستیک‌های طبیعی و برخی پلاستیک‌ها را متورم می‌کند؛ جنس واشرها و شیلنگ‌ها را متناسب انتخاب کنید.
• از ظروف فلزی دربسته برای نگهداری استفاده کنید.

نکات ایمنی و نگهداری سیکلوهگزان صنعتی

• بسیار قابل اشتعال است و نقطه‌ی اشتعال آن کمتر از صفر درجه است؛ هرگونه شعله، جرقه و الکتریسیته‌ی ساکن را حذف کنید.
• استنشاق بخار آن سرگیجه و خواب‌آلودگی ایجاد می‌کند؛ در صورت ورود به ریه هنگام بلع، خطرناک است.
• پوست را تحریک و چربی‌زدایی می‌کند؛ از دستکش مقاوم در برابر حلال استفاده کنید.
• برای آبزیان بسیار سمّی است.
• در انبار خنک، دارای تهویه و مجهز به سامانه‌ی اطفای حریق نگهداری شود.
• برگه‌ی ایمنی (SDS) را پیش از کار مطالعه کنید.

سیکلوهگزان، هگزان یا تولوئن؟

هگزان حلال آلیفاتیک مشابهی است که بیشتر برای استخراج روغن‌های گیاهی و چسب‌ها مصرف می‌شود. تولوئن حلال آروماتیک با قدرت حلالیت بیشتر برای رزین‌ها و رنگ‌هاست، اما سمّیت بیشتری دارد. سیکلوهگزان در میان این حلال‌ها گزینه‌ی مناسب برای تولید پیش‌ماده‌های نایلون و حل کردن لاستیک است.

سؤالات متداول درباره‌ی سیکلوهگزان صنعتی

سیکلوهگزان برای چه استفاده می‌شود؟

ماده‌ی اولیه‌ی تولید نایلون و حلال لاستیک، چسب، رنگ و رزین.

آیا سیکلوهگزان قابل اشتعال است؟

بله؛ بسیار قابل اشتعال است و نقطه‌ی اشتعال آن کمتر از صفر درجه است.

تفاوت سیکلوهگزان و هگزان چیست؟

هر دو شش کربن دارند؛ سیکلوهگزان حلقوی و هگزان خطی است. نقطه‌ی جوش و قدرت حلالیت آن‌ها اندکی متفاوت است.

آیا سیکلوهگزان در آب حل می‌شود؟

خیر؛ در آب نامحلول است و با حلال‌های آلی به‌خوبی مخلوط می‌شود.

آیا سیکلوهگزان جایگزین بنزن است؟

در بسیاری از کاربردهای حلالی بله؛ سمّیت آن به‌طور قابل ملاحظه‌ای کمتر از بنزن است.

فرق این گرید با گریدهای دیگر چیست؟

این صفحه مخصوص گرید صنعتی است که برای فرایندهای تولیدی و مصارف صنعتی عرضه می‌شود و برای مصارف خوراکی، دارویی یا آرایشی مناسب نیست. برای این مصارف، گرید مخصوص همان کاربرد را انتخاب کنید.

مشخصات فیزیکی و شیمیایی در تب «توضیحات تکمیلی» آمده است.