آگار زایلوز لیزین دئوکسی‌کولات | XLD Agar

معرفی علمی محصول

محیط کشت XLD Agar که سرواژه عبارت Xylose Lysine Deoxycholate Agar است، یک محیط کشت جامد، انتخابی و افتراقی فرموله شده بر اساس استانداردهای بین‌المللی نظیر ISO 6579 است. این محیط کشت با کد کاتالوگ 1.05287 توسط کمپانی Merck Millipore تولید می‌شود. فرمولاسیون این محیط به‌منظور بهینه‌سازی رشد و جداسازی پاتوژن‌های روده‌ای گرم منفی حساس نظیر Shigella spp. و Salmonella spp. طراحی شده است.

مکانیسم عملکرد افتراقی این محیط بر پایه سه واکنش بیوشیمیایی هم‌زمان استوار است: تخمیر قند زایلوز، دکربوکسیلاسیون اسید آمینه ال-لیزین و تولید گاز هیدروژن سولفید (H2SH_2SH2​S). عامل انتخابی اصلی در این محیط، سدیم دئوکسی‌کولات است که با غلظت مشخص خود، رشد باکتری‌های گرم مثبت را به‌طور کامل مهار می‌کند. شاخص رنگی فنل رد نیز تغییرات pH ناشی از واکنش‌های تخمیری یا قلیایی‌شدن محیط را آشکار می‌سازد.

نام‌های رایج در بازار ایران

این محصول در بازار تجهیزات آزمایشگاهی و مواد شیمیایی ایران با نام‌های مختلفی شناخته می‌شود که رایج‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• محیط کشت XLD Agar
• آگار زایلوز لیزین دئوکسی‌کولات
• محیط کشت سالمونلا شیگلا XLD
• محیط کشت کد ۱۰۵۲۸۷ مرک

کاربردهای مهم آزمایشگاهی و صنعتی

کاربرد اصلی این محیط کشت، غربالگری، شناسایی و افتراق باکتری‌های خانواده انتروباکتریاسه در نمونه‌های مشکوک به آلودگی است:

• میکروبیولوژی مواد غذایی و خوراک دام: غربالگری و ردیابی سالمونلا و شیگلا مطابق با پروتکل‌های استاندارد ملی و بین‌المللی (مانند استاندارد ISO 6579).
• پایش کیفیت آب و پساب: شناسایی پاتوژن‌های روده‌ای در نمونه‌های آب آشامیدنی و صنعتی.
• آزمایشگاه‌های تشخیص طبی و دامپزشکی: بررسی نمونه‌های بیولوژیکی و مدفوع جهت ردیابی عوامل عفونت‌های حاد گوارشی.

تفسیر کلنی‌ها روی این محیط به شرح زیر است:

۱. گونه‌های شیگلا (Shigella spp.): از آنجا که قادر به تخمیر زایلوز، لاکتوز و سوکروز نیستند، تغییری در pH محیط ایجاد نکرده و به صورت کلنی‌های قرمز رنگ و شفاف هم‌رنگ با محیط ظاهر می‌شوند.

۲. گونه‌های سالمونلا (Salmonella spp.): ابتدا زایلوز را تخمیر کرده و اسید تولید می‌کنند (تغییر رنگ کلنی به زرد)، اما به سرعت با اتمام زایلوز، شروع به دکربوکسیلاسیون ال-لیزین می‌کنند. این واکنش pH را مجدداً به قلیایی تغییر داده و کلنی را قرمز می‌کند. از طرفی، به دلیل تولید H2SH_2SH2​S و واکنش آن با فریک آمونیوم سیترات، رسوب سیاه رنگی در مرکز کلنی تشکیل می‌شود. در نتیجه سالمونلا به صورت کلنی‌های قرمز با مرکز سیاه دیده می‌شود.

۳. سایر باکتری‌های روده‌ای (مانند E. coli): به دلیل تخمیر شدید لاکتوز و سوکروز موجود در محیط، اسیدیته شدیدی ایجاد کرده و کلنی‌های زرد رنگ متمایل به نارنجی ایجاد می‌کنند که به راحتی قابل تفکیک هستند.

ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی مهم

این محصول در قالب پودر گرانول با انحلال‌پذیری مناسب عرضه می‌شود. pH نهایی این محیط کشت پس از آماده‌سازی و اتوکلاو، در دمای ۲۵ درجه سانتی‌گراد برابر با $7.4\pm 0.2$ است. این میزان از pH برای بهینه‌سازی فعالیت شناساگر فنل رد و حفظ بقای باکتری‌های حساس حیاتی است. سیستم شناساگر تولید هیدروژن سولفید در این محیط متشکل از سدیم تیوسولفات به عنوان منبع گوگرد و فریک آمونیوم سیترات به عنوان شاخص آهن است. منبع مغذی نیتروژنی و ویتامینی محیط نیز توسط عصاره مخمر (Yeast Extract) تامین می‌گردد.

هشدارهای ایمنی و شرایط نگهداری

استفاده از این ماده باید صرفاً توسط پرسنل آموزش‌دیده آزمایشگاهی و زیر هودهای میکروبیولوژی انجام گیرد. به دلیل ماهیت پودری محصول، جهت جلوگیری از استنشاق ذرات معلق، استفاده از ماسک ضد غبار، دستکش حفاظتی و عینک ایمنی در هنگام توزین الزامی است.

محصول پودری باید در دمای ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد، در ظرف کاملاً دربسته و در محیطی خشک و دور از تابش مستقیم نور نگهداری شود. این پودر به شدت به رطوبت حساس است و در صورت نفوذ رطوبت دچار کلوخه‌شدن و تغییر ماهیت شیمیایی می‌شود. محیط کشت آماده‌شده در پليت‌ها نیز باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد نگهداری شده و پیش از تلقیح نمونه به دمای اتاق برسد.