ان،ان-دی‌اتیل‌آنیلین | N,N-Diethylaniline

معرفی علمی ان،ان-دی‌اتیل‌آنیلین

ان،ان-دی‌اتیل‌آنیلین با نام انگلیسی N,N-Diethylaniline یک آمین آروماتیک نوع سوم است که در آن گروه آمینی متصل به حلقه بنزن با دو گروه اتیل جانشین شده است. فرمول شیمیایی این ترکیب C6H5N(C2H5)2 و فرمول هیل آن C10H15N است. این ماده با CAS Number 91-66-7، EC Number 202-088-8 و جرم مولکولی 149.23 g/mol شناخته می‌شود و در منابع Sigma-Aldrich و Merck با عنوان N,N-Diethylaniline for synthesis عرضه شده است. کد کاتالوگ این محصول 820395 است.

از نظر ساختاری، نبود پیوند N-H در این مولکول باعث می‌شود رفتار آن با آمین‌های نوع اول و دوم متفاوت باشد. این ویژگی بر خواص اسیدی-بازی، واکنش‌پذیری و الگوی استفاده آن در سنتزهای آلی اثر مستقیم دارد. ان،ان-دی‌اتیل‌آنیلین در بسیاری از فرایندهای شیمی آلی به‌عنوان باز آلی، جزء واسطه‌ای یا ماده آغازکننده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نام‌های رایج در بازار ایران

این ماده در بازار مواد شیمیایی ایران معمولاً با نام‌های زیر شناخته می‌شود:

• ان،ان-دی‌اتیل‌آنیلین
• N,N-Diethylaniline
• دی‌اتیل‌آنیلین
• N,N-دی‌اتیل‌آمینوبنزن

در استعلام و خرید این ماده، اتکا به CAS Number 91-66-7 برای جلوگیری از اشتباه با مشتقات مشابه ضروری است.

کاربردهای مهم آزمایشگاهی و صنعتی

ان،ان-دی‌اتیل‌آنیلین در چند حوزه اصلی کاربرد دارد:

• سنتز رنگ‌ها و رنگدانه‌ها: در تولید برخی رنگ‌های تری‌فنیل‌متان و ترکیبات رنگ‌زا به‌عنوان ماده واسطه استفاده می‌شود.
• واسطه‌های آلی: در مسیرهای سنتز ترکیبات آروماتیک جانشین‌دار و مشتقات آمینی به‌کار می‌رود.
• صنایع دارویی: در برخی سنتزهای دارویی به‌عنوان ماده اولیه یا واسطه حضور دارد.
• باز آلی: به‌دلیل ماهیت آمینی، در بعضی واکنش‌های آلی نقش باز را ایفا می‌کند.
• شیمی سنتزی و تحلیلی: در واکنش‌هایی که نیاز به آمین آروماتیک نوع سوم دارند، کاربرد دارد.

کاربرد این ماده بیشتر در محیط‌های آزمایشگاهی و سنتزی تعریف می‌شود و انتخاب آن معمولاً به دلیل ساختار آروماتیک، جانشینی آلکیلی روی نیتروژن و رفتار بازی کنترل‌پذیر آن انجام می‌شود.

ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی مهم

ان،ان-دی‌اتیل‌آنیلین یک مایع آلی با ماهیت آمینی است که در آب حلالیت محدودی دارد و در حلال‌های آلی بهتر حل می‌شود. این ترکیب به دلیل نبود گروه N-H، توانایی کمتری برای تشکیل پیوند هیدروژنی بین‌مولکولی دارد و همین موضوع بر رفتار فیزیکی آن اثر می‌گذارد.

در داده‌های محصول، اطلاعاتی مانند چگالی، نقطه ذوب، نقطه جوش و حلالیت عددی به‌صورت مشخص در دسترس نبودند و در جدول ویژگی‌ها فقط داده‌های تأییدشده درج شده‌اند. از نظر کاربری، این ماده باید در واکنش‌هایی استفاده شود که حضور یک آمین آروماتیک نوع سوم مورد نیاز است.

هشدارهای ایمنی و شرایط نگهداری

ان،ان-دی‌اتیل‌آنیلین باید به‌عنوان ماده‌ای با ملاحظات ایمنی شناخته شود. تماس مستقیم با پوست و چشم می‌تواند ایجاد تحریک کند و استنشاق بخارات آن نیز مناسب نیست. کار با این ماده باید در محیط دارای تهویه مناسب و ترجیحاً زیر هود انجام شود.

استفاده از دستکش مقاوم شیمیایی، عینک ایمنی و روپوش آزمایشگاهی در هنگام کار با این ترکیب توصیه می‌شود. این ماده باید دور از منابع حرارتی، شعله، نور مستقیم و مواد اکسیدکننده قوی نگهداری شود. ظرف محصول باید کاملاً دربسته باشد تا از تبخیر و آلودگی جلوگیری شود. در کاربردهای طولانی‌مدت، کنترل کیفیت و خلوص قبل از مصرف اهمیت دارد.