تریاتیلآمین | Triethylamine
تریاتیلآمین (Triethylamine) با فرمول شیمیایی N(CH2CH3)3 و CAS Number 121-44-8 یک آمین نوع سوم بسیار فرار و قلیایی است که بهعنوان باز آلی، کاتالیزور، جاذب اسید و عامل تنظیم pH در سنتزهای آلی و واکنشهای آزمایشگاهی استفاده میشود. این ماده به دلیل پایهبودن قوی و واکنشپذیری مناسب، یکی از پرمصرفترین آمینها در شیمی آلی است.
| CAS Number | 121-44-8 |
|---|
معرفی علمی تریاتیلآمین
تریاتیلآمین (Triethylamine) با جرم مولکولی 101.19 g/mol، یک آمین نوع سوم آلیفاتیک است که ساختار آن شامل سه گروه اتیل متصل به یک اتم نیتروژن میباشد. این ترکیب بهعنوان یک باز لوویس، توانایی پذیرش پروتون و تشکیل نمکهای آمونیومی را دارد. تریاتیلآمین بهواسطه ویژگیهای اساسی مانند قلیائیت مناسب، نقطه جوش پایین و عدم تشکیل پیوند هیدروژنی قوی، در صنایع مختلف بهعنوان یک باز آلی سبک و کارآمد بهکار میرود.
نامهای رایج در بازار ایران
این ترکیب در بازار داخلی با نامهای زیر شناخته میشود:
- تریاتیلآمین
- Triethylamine
- TEA
- N,N-Diethylethanamine
برای جلوگیری از اشتباه با مواد مشابه مانند دیاتیلآمین یا تریاتانولآمین، استفاده از CAS Number 121-44-8 ضروری است.
کاربردهای آزمایشگاهی و صنعتی
تریاتیلآمین یکی از مواد کلیدی در سنتزهای آلی و واکنشهای صنعتی است. کاربردهای اصلی شامل:
۱. باز آلی و جاذب اسید (Acid Scavenger): در واکنشهای تشکیل استر، آمید، آسیلاسیون و آلکیلاسیون، از واکنش با اسیدهای جانبی جلوگیری کرده و محیط واکنش را تنظیم میکند.
۲. کاتالیزور در شیمی آلی: در تشکیل کرباماتها، پلیاورتانها، اپوکسیدها و برخی فرآیندهای پلیمریزاسیون نقش تسریعکننده دارد.
۳. تولید داروها و مواد فعال زیستی: به عنوان واسطه یا عامل کمکی در مراحل مختلف سنتز دارویی بهکار میرود.
۴. فرمولاسیون رزینها و پوششها: برای کنترل ویسکوزیته و واکنشپذیری در تولید رزینهای اپوکسی استفاده میشود.
۵. حلال کمکی: در برخی مراحل استخراج و شستوشو جهت کنترل قطبیت محلول مورد استفاده قرار میگیرد.
ویژگیهای فیزیکوشیمیایی
تریاتیلآمین مایعی بیرنگ، با بوی آمینی نافذ و فراریت بالا است. این ماده نقطه جوش حدود 89–90 درجه سانتیگراد دارد و در طیف وسیعی از حلالهای آلی از جمله اتانول، اتر، بنزن و هیدروکربنها حل میشود. به دلیل عدم وجود پیوند هیدروژنی قوی، این ماده چگالی پایینی دارد و سرعت تبخیر آن بالا است.
در تماس با دیاکسیدکربن هوا، بهآرامی نمکهای آمونیومی مانند تریاتیلآمونیم کربنات تشکیل میدهد که این موضوع بر خلوص و رفتار واکنشپذیری آن اثر میگذارد. بنابراین نگهداری صحیح نقش حیاتی دارد.
هشدارهای ایمنی و شرایط نگهداری
تریاتیلآمین یک ماده شیمیایی خطرناک است و رعایت دقیق اصول ایمنی در کار با آن ضروری است:
- قابلیت اشتعال: تریاتیلآمین بسیار قابل اشتعال است و بخارات آن با هوا مخلوط انفجاری تشکیل میدهد. هرگونه شعله، جرقه یا سطح داغ باید از محیط حذف شود.
- تحریککننده شدید: این ماده موجب تحریک چشم، پوست و دستگاه تنفسی میشود. استنشاق غلظتهای بالا میتواند باعث سردرد و اختلالات تنفسی گردد.
- جذب پوستی: امکان جذب پوستی و ایجاد اثرات سیستمیک وجود دارد.
- تجهیزات حفاظت فردی: استفاده از عینک ایمنی، دستکش مقاوم نیتریل، ماسک و کار در هود توصیه میشود.
- شرایط نگهداری: باید در ظرف فلزی یا شیشهای کاملاً دربسته، در محیط خشک، خنک و دارای تهویه مناسب ذخیره شود. این ماده باید دور از مواد اکسیدکننده و منابع گرما نگهداری شود.
| نام ماده | تریاتیلآمین |
|---|---|
| نامهای مترادف | N-Diethylethanamine, TEA, Triethylamine |
| فرمول شیمیایی | N(CH2CH3)3 |
| جرم مولکولی | 101.19 g/mol |
| مشخصات ظاهری | مایع بیرنگ (بوی تند) |
| فرم فیزیکی | مایع |
| گرید | آزمایشگاهی |
| چگالی | 0.73 g/cm3 |
| حلالیت | محدود در آب, محلول در اغلب حلالهای آلی |
| نقطه ذوب | -114 °C |
| نقطه جوش | 89–90 °C |
| کاربردها | باز آلی, تولید دارو, سنتز پلیمرها, کاتالیزور |
| هشدارها | بسیار قابل اشتعال، محرک شدید، امکان جذب پوستی |
| دمای نگهداری | محیط خشک و خنک، دور از منابع حرارت و اکسیدکنندهها |
| CAS Number | 121-44-8 |
| کد مرک | 1.08217 |
| EC Number | 204-469-4 |
| UNSPSC Code | 12352200 |
| MD Number | MFCD00009105 |
| NACRES | NA.21 |
| برند | Titan Media, اکسیر اتریش |
| بستهبندی | 2.5 LTR, 25 LTR, 500 ML |
