1,10-فنانترولین (مونو هیدرات) – 1,10-PHENANTHROLINE (Mono), AR GRADE

1,10-فنانترولین (1,10-Phenanthroline) که به اختصار o-phen نیز نامیده می‌شود، یک ترکیب آلی هتروسیکلیک با فرمول شیمیایی C12H8N2 است. این ماده در فرم تجاری معمولاً به صورت مونو هیدرات (یک مولکول آب تبلور) عرضه می‌شود. ساختار مسطح و صلب این مولکول که دارای دو اتم نیتروژن در موقعیت‌های مناسب برای کئوردیناسیون است، آن را به یک لیگاند دو دندانه (Bidentate) کلاسیک و بسیار قدرتمند در شیمی کئوردیناسیون تبدیل کرده است. شهرت اصلی این ماده در آزمایشگاه‌های شیمی تجزیه، توانایی خارق‌العاده آن در تشکیل کمپلکس‌های پایدار با اکثر یون‌های فلزی، به ویژه آهن (II) است. کمپلکس قرمز رنگی که با آهن دو ظرفیتی تشکیل می‌دهد، مبنای یکی از حساس‌ترین و دقیق‌ترین روش‌های اندازه‌گیری اسپکتروفتومتری آهن در نمونه‌های آب، پساب، مواد غذایی و بیولوژیکی است. گرید AR (Analytical Reagent) این محصول که توسط اکسیر لایف عرضه می‌شود، دارای خلوص بسیار بالایی است که تداخلات ناخالصی‌ها در جذب نوری را به حداقل می‌رساند و برای کارهای دقیق دستگاهی مناسب است.

شیمی کمپلکس فرروئین (Ferroin)

وقتی سه مولکول 1,10-فنانترولین با یک یون آهن (II) واکنش می‌دهند، کمپلکس [Fe(phen)3]2+ تشکیل می‌شود که به نام “فرروئین” (Ferroin) شناخته می‌شود. این کمپلکس رنگ قرمز-نارنجی بسیار شدید و پایداری دارد. اهمیت فرروئین تنها در رنگ‌سنجی نیست؛ این ماده یک اندیکاتور اکسایش-کاهش (Redox Indicator) عالی نیز می‌باشد. در حالت اکسید شده (Fe3+)، رنگ کمپلکس به آبی کم‌رنگ تغییر می‌کند. تغییر رنگ واضح و پتانسیل استاندارد مناسب (1.06 ولت)، فرروئین را به اندیکاتوری ایده‌آل برای تیتراسیون‌های سریمتری (Cerimetry) و سایر واکنش‌های ردوکس تبدیل کرده است.

کاربرد در بیوشیمی و تحقیقات DNA

فراتر از شیمی معدنی، 1,10-فنانترولین در بیوشیمی نیز کاربرد دارد. به دلیل خاصیت شلاته‌کنندگی قوی، این ماده می‌تواند متالوآنزیم‌ها (آنزیم‌های وابسته به فلز) را با حذف یون فلزی از مرکز فعال آن‌ها، مهار کند. این ویژگی در مطالعات آنزیمی برای شناسایی نقش فلزات در ساختار پروتئین‌ها استفاده می‌شود. همچنین، کمپلکس‌های مس-فنانترولین دارای خاصیت نوکلئازی هستند؛ به این معنی که می‌توانند در حضور اکسیژن و یک عامل احیاکننده، رشته‌های DNA را برش دهند. این ویژگی در مطالعات ساختاری DNA و توسعه داروهای ضد سرطان مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

کاربردها و مصارف

• معرف رنگ‌سنجی برای اندازه‌گیری غلظت آهن کل و محلول در آب.
• اندیکاتور اکسایش-کاهش (Redox) در تیتراسیون‌ها (کمپلکس فرروئین).
• مهارکننده متالوپروتئازها در بافرهای استخراج پروتئین.
• سنتز کمپلکس‌های روتنیوم و ایریدیوم برای سلول‌های خورشیدی و کاتالیزورها.
• مطالعات برهم‌کنش دارو-DNA در تحقیقات داروسازی.

نکات ایمنی

• سمیت: در صورت بلعیده شدن سمی است.
• محرک: گرد و غبار آن باعث تحریک چشم و پوست می‌شود.
• محیط زیست: برای آبزیان بسیار سمی است و نباید وارد فاضلاب شود.
• نگهداری: در ظروف کاملاً دربسته و دور از رطوبت نگهداری شود.