2,3,5-تری‌یدوبنزوئیک اسید (TIBA) – 2,3,5-TRIIODOBENZOIC ACID (TIBA)

2,3,5-تری‌یدوبنزوئیک اسید (2,3,5-Triiodobenzoic acid) که با نام اختصاری TIBA شناخته می‌شود، یک تنظیم‌کننده رشد گیاهی (PGR) با عملکرد خاص است. این ماده به عنوان یک “ضد اکسین” (Anti-auxin) یا مهارکننده انتقال قطبی اکسین عمل می‌کند. اکسین‌ها هورمون‌هایی هستند که معمولاً در نوک ساقه تولید شده و به سمت پایین حرکت می‌کنند و باعث رشد طولی و جلوگیری از رشد جوانه‌های جانبی (چیرگی رأسی) می‌شوند. TIBA با مسدود کردن این جریان، چیرگی رأسی را از بین می‌برد. نتیجه این عمل، کاهش ارتفاع گیاه، ضخیم شدن ساقه و تحریک رشد شاخه‌های جانبی است. این ویژگی در کشاورزی برای جلوگیری از ورس (خوابیدگی) در غلات، افزایش تعداد شاخه‌های گل‌دهنده در سویا و پنبه، و کنترل شکل درختان میوه (بونسای کردن شیمیایی) بسیار ارزشمند است.

کاربرد در کشت بافت و تحقیقات

در آزمایشگاه‌های کشت بافت گیاهی، TIBA به محیط کشت افزوده می‌شود تا ساختارهای جنینی (Somatic Embryogenesis) را القا کند یا الگوی ریشه‌دهی را تغییر دهد. این ماده پودری سفید تا زرد روشن است که در آب نامحلول اما در الکل و اتر محلول است. استفاده دقیق از دوز مناسب بسیار حیاتی است، زیرا مقادیر بیش از حد می‌تواند رشد گیاه را کاملاً متوقف کند.

کاربردها و مصارف

• مهار انتقال قطبی اکسین و شکستن چیرگی رأسی (Apical Dominance).
• افزایش شاخه‌دهی جانبی و تعداد گل/غلاف در گیاهانی مثل سویا.
• پاکوتاه کننده و ضخیم کننده ساقه (جلوگیری از ورس).
• اصلاح زاویه شاخه‌ها در درختان میوه برای باردهی بهتر.
• تحقیقات فیزیولوژی گیاهی و کشت بافت.

نکات ایمنی

• سمیت: ماده‌ای سمی است و باید با احتیاط حمل شود.
• حساسیت نوری: به نور حساس است (در شیشه تیره نگهداری شود).
• دوز مصرف: بسیار حساس به غلظت (مصرف در حد ppm).
• نگهداری: در جای خشک، خنک و تاریک.