نوار اندیکاتور بخار (کلاس 4) – Steam Indicator Strip (Class 4)

اندیکاتورهای شیمیایی کلاس ۴ (Class 4 Chemical Indicators) که طبق استاندارد ISO 11140-1 به عنوان “اندیکاتورهای چند متغیره” (Multi-variable indicators) شناخته می‌شوند، گامی فراتر از اندیکاتورهای ساده فرآیند (مانند چسب اتوکلاو) هستند. محصول TCI 014 اکسیر لایف، یک نوار کاغذی تخصصی آغشته به جوهر حساس به حرارت و بخار است که برای قرارگیری در “داخل” پک‌های جراحی، ست‌های پانسمان و ظروف ابزار طراحی شده است. فلسفه وجودی این کلاس این است که صرفاً عبور از دستگاه اتوکلاو کافی نیست؛ بلکه باید ثابت شود که بخار داغ توانسته به “قلب” بسته نفوذ کند و شرایط استریلیزاسیون را برای مدت زمان معین حفظ نماید. این اندیکاتورها به دو یا چند پارامتر حیاتی (Critical Variables) واکنش نشان می‌دهند که معمولاً شامل “دما” (مثلاً ۱۳۴ درجه سانتی‌گراد) و “زمان” (مثلاً ۳.۵ دقیقه) است.

مکانیسم عملکرد و تفسیر نتایج

جوهر به کار رفته در این نوارها حاوی ترکیبات شیمیایی است که در واکنش با بخار آب در دمای بالا، دچار تغییر فاز یا تغییر شیمیایی برگشت‌ناپذیر می‌شود. قبل از استفاده، رنگ نوار معمولاً روشن (زرد یا آبی) است. پس از طی شدن سیکل موفق، رنگ آن به طور کامل به رنگ تیره (سیاه، قهوه‌ای یا صورتی تیره) تغییر می‌کند. نکته کلیدی در کلاس ۴ این است که تغییر رنگ “تدریجی” نیست؛ بلکه باید با یک رنگ مرجع (Reference Color) که روی خود نوار چاپ شده است، مقایسه شود. اگر رنگ نهایی روشن‌تر از مرجع باشد یا غیریکنواخت باشد، به معنای شکست فرآیند (مثلاً وجود هوا در بسته یا زمان ناکافی) است و آن بسته غیر استریل تلقی می‌شود.

کاربرد اقتصادی و مطمئن

در حالی که اندیکاتورهای کلاس ۵ و ۶ دقت بالاتری دارند، اندیکاتورهای کلاس ۴ همچنان به عنوان یک گزینه “مقرون‌به‌صرفه” و قابل اعتماد برای پایش بارهای عمومی (مانند گاز، پنبه، گان و ابزارهای ساده) در کلینیک‌ها، دندانپزشکی‌ها و بخش‌های بیمارستانی کاربرد وسیع دارند. این نوارها به صورت پرفراژ دار (دوتایی) عرضه می‌شوند که می‌توان آن‌ها را نصف کرد و برای ۵۰۰ پک جداگانه استفاده نمود، که این امر هزینه هر تست را به شدت کاهش می‌دهد.

کاربردها و مصارف

• پایش داخلی (Internal Monitoring) پک‌های اتوکلاو بخار.
• اطمینان از نفوذ بخار به مرکز بسته‌بندی‌های متخلخل (پارچه و کاغذ).
• کنترل کیفی بارهای غیر بحرانی (Non-critical loads) در دندانپزشکی و مامایی.
• مستندسازی فرآیند استریلیزاسیون در پرونده بیمار.

نکات ایمنی

• غیر سمی: جوهر فاقد سرب و فلزات سنگین سمی است (Lead-free).
• تفسیر چشمی: تغییر رنگ باید کامل و مطابق استاندارد باشد.
• حساسیت به رطوبت: قبل از استفاده در جای خشک نگهداری شود.
• انبارداری: دور از نور مستقیم و مواد اکسیدکننده.